انتخاب میان Ollama، ChatGPT و Azure OpenAI به ارزیابی کیفیت مدل محدود نمی‌شود. سازمان باید ابتدا امکان استفاده رسمی، محل پردازش داده، نوع کاربرد و ظرفیت بهره‌برداری خود را مشخص کند. نتیجه این ارزیابی ممکن است برای پردازش متن عمومی، کار با اسناد محرمانه و اتصال به سامانه‌های داخلی متفاوت باشد.
پیش‌نیاز مقایسه فنی: امکان استفاده رسمی در ایران
در بررسی منابع رسمی در ۲ اکتبر ۲۰۲۶، ایران در فهرست کشورهای پشتیبانی‌شده ChatGPT قرار ندارد. OpenAI هشدار می‌دهد دسترسی یا ارائه دسترسی از خارج این فهرست می‌تواند به مسدودشدن یا تعلیق حساب منجر شود. بنابراین، پیش از تلقی ChatGPT به‌عنوان زیرساخت آماده بهره‌برداری برای سازمانی مستقر در ایران، باید وضعیت صلاحیت استفاده روشن شود.
برای Azure نیز راهنمای رسمی محدودیت‌های صادراتی Microsoft ایران را در میان مقصدهایی ذکر می‌کند که ارائه بدون مجوز با محدودیت روبه‌روست. مجازبودن ارائه خدمت به سازمان، کاربران و کاربرد مشخص باید توسط ارائه‌دهنده و مسئول حقوقی سازمان بررسی شود. دسترسی به یک صفحه، حساب یا واسطه، جایگزین این بررسی نیست.
مقایسه فنی زیر به شرط مجازبودن استفاده معتبر است. در فرایند تصمیم‌گیری برای خرید، نسخه سرویس، قرارداد، کشور و منطقه ارائه، کاربرد و تاریخ بررسی را ثبت کنید. وضعیت دسترسی و شرایط ارائه‌دهندگان ممکن است تغییر کند؛ این مقاله مجوز استفاده یا راهکار دورزدن محدودیت‌ها نیست.
تفاوت ماهیت و سطح مقایسه سه گزینه
مبنای مقایسه متناسب با هر گزینه
| گزینه | ماهیت | دامنه تصمیم سازمانی |
|---|---|---|
| ChatGPT | برنامه آماده برای کاربران، با طرح‌های متمایز شخصی و سازمانی | فضای کاری، طرح، کاربران، تنظیمات و قرارداد |
| Azure OpenAI | سرویس مدل ابری در بستر Microsoft برای استفاده در برنامه‌ها | مدل، نوع استقرار، منطقه، سهمیه و سرویس‌های مرتبط |
| Ollama | ابزار اجرا و مدیریت مدل با گزینه‌های محلی و ابری | مدل منتخب، محل اجرا، زیرساخت و لایه مدیریت خدمت |
مقایسه معتبر باید بر کاربرد، داده و معیار پذیرش یکسان استوار باشد. مقایسه پاسخ یک مدل ابری به متن کوتاه با عملکرد مدلی محلی در تحلیل اسناد بلند، مبنای مناسبی برای نتیجه‌گیری کلی فراهم نمی‌کند.
مقایسه اجرایی برای تصمیم مدیران فناوری اطلاعات
تعهدات و هزینه‌های هر گزینه
| معیار | ChatGPT | Azure OpenAI | Ollama محلی |
|---|---|---|---|
| آغاز بهره‌برداری | برنامه آماده، مشروط به صلاحیت استفاده و امکانات طرح | نیازمند توسعه برنامه، پیکربندی سرویس و اتصال سازمانی | نیازمند تأمین زیرساخت و آماده‌سازی سرویس |
| مسیر داده | پردازش در خدمت بیرونی و مطابق طرح و تنظیمات | پردازش در Azure مطابق نوع استقرار و ویژگی‌های فعال | امکان حفظ داده در محیط کنترل‌شده، مشروط به بررسی همه اجزا |
| کیفیت فارسی | نیازمند ارزیابی متناسب با کاربرد و امکانات طرح | وابسته به مدل و طراحی برنامه | وابسته به مدل، تنظیمات و منابع سخت‌افزاری |
| هزینه | مجوز و سایر هزینه‌های مرتبط با طرح و استفاده | پردازش، ذخیره‌سازی، خدمات جانبی و عملیات برنامه | سخت‌افزار، انرژی، مجوزهای لازم و عملیات داخلی |
| کنترل سازمانی | تابع امکانات فضای کاری و قرارداد | ترکیبی از امکانات Azure و کنترل‌های برنامه | وابسته به طراحی برنامه، مدیریت هویت و دانش و عملیات |
| پشتیبانی | دامنه تعهد ارائه‌دهنده و پشتیبانی داخلی کاربران | تعهد خدمت ابری به‌علاوه مسئولیت برنامه مشتری | مسئولیت تیم داخلی یا پیمانکار طبق قرارداد |
ChatGPT: تفاوت طرح شخصی و فضای کاری سازمانی
برای کاربران واجد شرایط، برنامه آماده می‌تواند آغاز استفاده از هوش مصنوعی برای بازنویسی متن مجاز، خلاصه‌سازی یا ایده‌پردازی را ساده‌تر کند. با این حال، سیاست استفاده از اطلاعات سازمان باید نوع حساب، قابلیت‌های فعال، اتصال‌ها و شرایط نگهداری داده را مشخص کند. حساب شخصی کارمند، جایگزین قرارداد و مدیریت فضای کاری سازمانی نیست.
طبق تعهدات حریم خصوصی سازمانی OpenAI، داده‌های ChatGPT Business، Enterprise و API به‌طور پیش‌فرض برای آموزش مدل‌ها استفاده نمی‌شوند. این تعهد به معنای خارج‌نشدن داده از سازمان یا نگهداری‌نشدن هیچ داده‌ای نیست. API نیز سرویسی جدا از اشتراک ChatGPT است و صلاحیت استفاده، هزینه و شرایط مستقل دارد.
Azure OpenAI: ارزیابی نوع استقرار و جریان داده
این گزینه برای توسعه برنامه سازمانی مبتنی بر مدل ابری قابل بررسی است، مشروط بر آنکه ارائه خدمت برای سازمان و کاربرد مورد نظر مجاز باشد. مسئولیت طراحی و اعمال مجوز کاربران، اتصال منابع، ارزیابی پاسخ و مدیریت خطاهای برنامه همچنان بر عهده سازمان است.
براساس مستندات داده و حریم خصوصی Microsoft، داده‌ها بدون اجازه یا دستور شما برای آموزش مدل‌های پایه استفاده نمی‌شوند. محل پردازش به نوع استقرار وابسته است: در استقرار Global، پردازش می‌تواند در جغرافیاهای پشتیبانی‌شده انجام شود و در DataZone به ناحیه تعریف‌شده محدود است. قابلیت‌های دارای وضعیت و پایش سوءاستفاده نیز قواعد خاص خود را برای داده دارند؛ بنابراین انتخاب منطقه به‌تنهایی برای تعیین همه الزامات حریم خصوصی کافی نیست.
Ollama: کنترل محل اجرا و مسئولیت بهره‌برداری
در استقرار داخلی، Ollama می‌تواند اجرای مدل منتخب را تسهیل کند. با این حال، همه کاربردهای Ollama محلی نیستند و انتخاب مدل ابری، مسیر داده را تغییر می‌دهد. پیش از اعلام عدم خروج داده، محل اجرا، ابزارهای متصل، لاگ‌ها و ترافیک باید بررسی شوند. جزئیات این ملاحظات و احراز هویت در راهنمای Ollama برای سازمان‌ها آمده است.
در این گزینه، کیفیت فارسی، ظرفیت، مجوز مدل و برنامه به‌روزرسانی باید در فرایند ارزیابی و آزمون بررسی شوند. وجود GPU یا امکان اجرای مدل، درستی پاسخ، سرعت کافی یا دسترس‌پذیری بالا را تضمین نمی‌کند. استفاده مؤثر از مزیت کنترل محیط نیز به توان نگهداری تیم مسئول وابسته است.
سه سناریو برای ارزیابی متناسب با کاربرد
- کمک به نگارش متن عمومی: پس از بررسی امکان استفاده رسمی، هزینه طرح، کیفیت و کنترل حساب را ارزیابی کنید. ایجاد زیرساخت گسترده ممکن است توجیه نداشته باشد.
- تولید پاسخ از اسناد محرمانه بدون خروج داده: استقرار داخلی یا محیط اختصاصی سازگار با سیاست سازمان را از طریق آزمون امنیت و کیفیت بررسی کنید.
- اتصال مدل به فرایند سازمانی: علاوه بر مدل، هزینه توسعه و نگهداری برنامه، مجوز ابزارها و مسیر تأیید عملیات را مقایسه کنید.
شرایط انتخاب معماری ترکیبی
در معماری ترکیبی، برخی پردازش‌های مجاز می‌توانند در یک مسیر و پردازش داده‌های حساس در مسیری دیگر انجام شوند. این تفکیک باید پیش از ارسال اطلاعات اعمال شود. عنوان سند یا درخواست کاربر برای تشخیص حساسیت کافی نیست؛ متن بازیابی‌شده، پیوست‌ها، پاسخ ابزارها و لاگ‌ها نیز باید در تعیین مسیر داده لحاظ شوند.
قطع سرویس داخلی نباید به ارسال خودکار داده محرمانه به ابر منجر شود. برای هر مسیر، مقصد مجاز، نوع داده، شرایط استفاده و نحوه عملکرد هنگام خطا را مستند کنید. اگر مسیر جایگزین شرایط لازم را ندارد، به‌جای تغییر اعلام‌نشده مقصد پردازش، توقف کنترل‌شده یا ارجاع به کارشناس در نظر گرفته شود.
مدارک و شواهد لازم پیش از تأیید خرید
- تأیید امکان ارائه رسمی برای سازمان، کاربران و کاربرد مورد نظر
- نقشه جریان داده، محل پردازش و نگهداری و دسترسی پیمانکارها
- گزارش ارزیابی کیفیت با پرسش‌های فارسی و منابع نمونه مجاز
- هزینه کل در بار کاری معمول و اوج، با فرض‌های شفاف
- نتیجه آزمون دسترسی، حذف داده، قطعی و بازیابی
- دامنه پشتیبانی، مسئول هر لایه و امکان خروج یا انتقال سرویس
برای سازمان ایرانی، فرایند انتخاب با کنارگذاشتن گزینه‌های غیرمجاز و ناسازگار با سیاست داده آغاز می‌شود. سپس گزینه‌های باقی‌مانده از نظر کیفیت، هزینه و توان پشتیبانی ارزیابی می‌شوند. شهرت محصول یا امکان اجرای محلی، به‌تنهایی مبنای کافی برای این تصمیم نیست.
مسیر پیشنهادی بعدی
پس از انتخاب مدل، سازمان به لایه مدیریت، کنترل دسترسی، گزارش‌گیری و اتصال داده نیاز دارد. صفحه پلتفرم هوش مصنوعی سازمانی، نقش این لایه را توضیح می‌دهد.
